|
1. Zawsze myj ręce przed
posiłkiem.
2. Pięć posiłków w ciągu dnia
jest na piątkę.
3. Jedz o stałych porach i nie
spiesz się.
4. Mleko, jogurty i sery to
podpora mocnych kości.
5. Mięso, jaja czy ryby – możesz
wybierać.
6. Pamiętaj o kaszach, jedz
chleb nie bułeczki.
7. Dzień bez świeżych warzyw i
owoców to dzień stracony.
8. Do szkoły wychodź po
śniadaniu i ze śniadaniem.
9. Posiłek obiadowy to zapas
energii na aktywne popołudnie.
10. Kolację zjadaj wieczorem,
nie tuż przed snem.
11. Czystą wodą gaś pragnienie.
12. Ruch na co
dzień, słodycze od święta.
|
Ad 1. Zawsze myj ręce przed
posiłkiem.
Przestrzeganie zasad higieny
spożywania posiłku powinno odbywać się od momentu, kiedy dziecko próbuje
samodzielnie jeść. Przypominanie uczniom o czystych rękach przed
rozpoczynaniem jedzenia, nie jest pozbawione podstaw. Zanim dziecko trafiło do
szkoły opiekunowie, przedszkolanki a także rodzice decydowali o rozpoczęciu
posiłku i przypominali o konieczności umycia rąk. W szkole i na podwórku uczeń
staje się bardziej samodzielny. Kiedy jest głodny zjada przygotowane śniadanie,
sięga po butelkę z piciem. Przygotowany do szkoły
posiłek może zostać zanieczyszczony przez drobnoustroje chorobotwórcze
znajdujące się na brudnych rękach dziecka. Przez kontakt brudnych rąk z
jedzeniem można wprowadzić do organizmu bakterie i wirusy chorobotwórcze takie
jak salmonella i shigella. Tą drogą wnikają też
do organizmu wirusy żółtaczki typu A, wirusy Rota, wirus cytomegalii,
lamblia intestinalis czy toksoplazma gondi. Dziecko powinno wiedzieć, że niedopuszczalne jest
picie z jednej butelki przez kilka osób. Podzielenie się posiłkiem polega na
oddzieleniu fragmentu kanapki czy jabłka czystymi rękami, a nie na
odgryzaniu kęsów ze śniadania rówieśnika.
Ad 2. Pięć posiłków w ciągu dnia jest na piątkę.
Zasada ta nie ma charakteru
obligatoryjnego. Ma uświadomić rodzicom, że wykorzystanie energii i składników
odżywczych z całodziennej racji pokarmowej jest najlepsze wtedy, jeśli zostanie
ona podzielona na kilka posiłków, a nie dostarczona
jednorazowo. Do przewodu pokarmowego dostarczane jest pożywienie, które
trawione, zaspokaja głód. Po wchłonięciu i „zużyciu” energii z posiłku należy
spożyć następny. Wtedy organizm „na bieżąco” wykorzystuje dostawy z zewnątrz,
nie musi gromadzić zapasów, a zjadane pokarmy gwarantują właściwą pracę
przewodu pokarmowego i całego organizmu. Ustalona liczba posiłków ma na celu
także zapobieganie innemu niekorzystnemu zjawisku, jakim jest pojadanie. Mówimy
o nim wtedy, gdy dziecko między posiłkami sięga po jedzenie lub picie. Zwykle
są to słodycze, przekąski, słodkie napoje. Ich łączna wartość energetyczna
często jest wyższa niż normalnego posiłku. Pojadanie znosi uczucie głodu, daje
przyjemne wrażenia smakowe i powoduje wykluczenie z codziennego jadłospisu
pełnowartościowych potraw. W modelu prawidłowego
żywienia dzieci w wieku szkolnym zaleca się trzy posiłki większe i dwa
mniejsze. Wartość kaloryczna posiłków w całodziennej racji pokarmowej powinna
wynosić: śniadanie 25%, drugie śniadanie do szkoły 10%, obiad 30%, podwieczorek
10%, kolacja 25%.
Ad 3. Jedz o stałych porach i nie spiesz się.
Regularność spożywania posiłków
dobrze służy organizmowi dziecka. Obecnie podkreślane jest znaczenie rytmów
dobowych, miesięcznych a nawet wieloletnich, do których szczególnie młode
dziecko łatwo i z korzyścią się przystosowuje. Dążenie do spożywania posiłków o
określonych porach ułatwia naukę systematyczności poprzez organizację dnia
ucznia. Jest czas na jedzenie, naukę, zabawę, a także kontakt z rodzicami.
Czas przeznaczony na przygotowanie i wspólne spożycie posiłku może być
elementem integrującym rodzinę. Spokojna atmosfera w trakcie posiłku, dokładne
gryzienie i żucie pokarmu ułatwia jego trawienie. Wspólny posiłek to okazja do
poznania preferencji smakowych dziecka, a także dostrzeżenia błędów
żywieniowych.
Ad 4. Mleko, jogurty i sery to podpora mocnych kości.
Uczniowie zachęcani są w różny
sposób do picia mleka np.: „Szklanka mleka dla
każdego ucznia”, „Pij mleko – będziesz wielki”. Namawianie do spożywania mleka
i jego przetworów uzasadnione jest ich wartością odżywczą.
Pełnowartościowe białko wykorzystywane jest do budowy wszystkich tkanek
organizmu. Kości są utwardzane wapniem, który dobrze jest przyswajany z mleka.
Mleko i jego przetwory zawierają także jony magnezu, potasu i cynku. Są źródłem
witamin z grupy B, A i D. W mleku, a szczególnie w serach, jest zawarty skoniugowany kwas linolowy- jeden z najsilniej działających
związków o właściwościach przeciwnowotworowych zawartych w pożywieniu. Dla
dzieci, które nie lubią mleka lub źle je tolerują alternatywą mogą być mleczne
napoje fermentowane - jogurty lub kefiry. W napojach mlecznych fermentowanych
zawarta jest flora bakteryjna o działaniu prozdrowotnym. Mają one mniejszą zawartość
laktozy i lepiej strawne białka. Sery żółte
to skondensowane źródło zarówno energii jak i wapnia.
Ad 5. Mięso, jaja czy ryby – możesz wybierać.
Wykorzystanie mięsa, jaj, ryb w
żywieniu ma na celu dostarczenie pełnowartościowego białka zwierzęcego, witamin
z grupy B (w tym witaminy B12), witaminy D (ryby, żółtko jaja), biopierwiastków
(żelazo, cynk), ważnych kwasów tłuszczowych. Białko mięsa, ryb, jaj mają
podobną wartość odżywczą. Dlatego produkty te mogą być wykorzystywane
zamiennie. W Polsce mięso stanowi najczęściej podstawę posiłku obiadowego.
Dzieci, które nie chcą jeść mięsa mogą wybrać zamiennie potrawy z ryb lub jaj.
Ważne, aby przygotowane posiłki były urozmaicone i smaczne.
Ad 6. Pamiętaj o kaszach, jedz chleb nie bułeczki.
Produkty zbożowe są źródłem
węglowodanów złożonych, głównie skrobi, białka roślinnego, błonnika
pokarmowego. W zewnętrznych częściach ziaren zbóż zawarte są składniki
mineralne takie jak: żelazo, miedź, magnez, cynk oraz potas i fosfor. Tam też
znajdują się witaminy z grupy B oraz witamina E. Ich zawartość w przetworach
zbożowych – kaszach, mące, jest uzależniona od stopnia przemiału ziarna. Im
wyższy stopień przemiału, tym mniejszą zawartością witamin i składników
mineralnych charakteryzuje się produkt. Kasze oraz pieczywo razowe zawierają
błonnik pokarmowy oraz składniki mineralne i witaminy. Biała mąka, z której
wypiekane są bułki pozbawiona jest tych cennych składników.
Ad 7. Dzień bez świeżych warzyw i owoców to dzień stracony.
Warzywa i owoce powinny być częścią
składową każdego posiłku ucznia. Liść sałaty lub cykorii, plaster pomidora,
ogórka, cząstka papryki, surówka z marchewki lub selera, jabłko, gruszka,
banan, pomarańcza to najczęściej wykorzystywane warzywa i owoce w posiłkach dla
dzieci. Świeże warzywa i owoce dostarczają witaminy (witamina C, beta karoten,
kwas foliowy i inne) biopierwiastki (wapń, potas, magnez), kwasy organiczne, barwniki ale także węglowodany. Owoce i warzywa są dobrym
źródłem wody i błonnika pokarmowego, co wspomaga prawidłową perystaltykę
jelit i działa korzystnie na mikroflorę przewodu pokarmowego.
Ad 8. Do szkoły wychodź po śniadaniu i ze śniadaniem.
Poranny posiłek zapewnia
dostarczenie energii na drogę do szkoły i kilka pierwszych lekcji. Skutki
zdrowotne rozpoczynania nauki bez spożytego śniadania są związane z hipoglikemią
występującą u dziecka. Dolegliwości odczuwane przez ucznia to zmęczenie,
ospałość, zaburzenia termoregulacji, zaburzenia pracy przewodu pokarmowego
zgłaszane jako bóle brzucha czy niekiedy luźne stolce. W czasie zajęć szkolnych
dziecko wykonuje zarówno pracę umysłową jak i fizyczną (gimnastyka). Zużywana
energia ze śniadania zjedzonego w domu wystarcza na pierwsze godziny nauki. Aby
uczucie głodu nie przeszkadzało w dalszej nauce, niezbędne jest zjedzenie kolejnego
posiłku – drugiego, szkolnego śniadania. Wskazane jest, aby drugie śniadanie
było przynoszone z domu, a nie kupowane w sklepiku. Rodzice mają wtedy pewność,
że dziecko spożyło posiłek, a nie słodycze.
Ad 9. Posiłek obiadowy to zapas energii na aktywne popołudnie.
Jeżeli dziecko pozostaje w
szkole dłużej niż przez 5 lekcji lub ma zajęcia pozalekcyjne, warto rozważyć
zjedzenie posiłku obiadowego w szkole. Jeżeli uczeń wraca do domu powinien
otrzymać obiad po powrocie. Techniczne szczegóły zapewnienia takiego posiłku
wynikają z indywidualnej sytuacji każdej rodziny. Posiłek obiadowy prawidłowo
skomponowany i przygotowany pokrywa 1/3 całodziennego zapotrzebowania na
energię. Dziecko po posiłku obiadowym i krótkim odpoczynku jest pogodniejsze,
chętniej się uczy, aktywniej uczestniczy w zabawie lub zajęciach
pozalekcyjnych.
Ad 10. Kolację zjadaj wieczorem, nie tuż przed snem.
Posiłki kolacyjne dla dzieci
powinny być lekkostrawne, smaczne, urozmaicone, spożyte co
najmniej 1 – 2 godziny przed snem. Organizm dziecka, w tym przewód pokarmowy
powinien w nocy odpoczywać, co zapewnia dziecku spokojny sen oraz lepsze
łaknienie przed śniadaniem. Błędami często popełnianym przez rodziców jest
podawanie dzieciom słodzonych napojów przed snem – często nawet po myciu zębów,
późne lub zbyt obfite posiłki.
Ad 11. Czystą wodą gaś pragnienie.
Około 80% masy ciała dziecka
stanowi woda. Woda jest dostarczana do organizmu dziecka wraz ze spożywanymi
posiłkami. Część wody powstaje w organizmie na skutek przemian metabolicznych.
O ilości wody, którą należy wypić informuje pragnienie. Aby zaspokoić
pragnienie dziecko ma do wyboru wodę, soki, napoje, napary. Wraz ze słodzonymi
napojami do organizmu dziecka dostarczane są różne substancje dodatkowe: środki
konserwujące, barwniki, sztuczne środki słodzące, aromaty oraz cukry proste,
czyli dodatkowe kalorie. Dlatego nie powinny być one podstawowym sposobem
gaszenia pragnienia dzieci. Picie nadmiernej ilości słodkich napojów może
powodować zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego (substancje dodatkowe),
nadmierne przyrosty masy ciała (cukier), działać szkodliwie na szkliwo, obniżać
łaknienie. Zachęcanie dzieci do picia dobrej jakościowo wody to inwestycja w zdrowie.
Ad 12. Ruch na co dzień, słodycze od święta.
Dziecko o przeciętnej aktywności
fizycznej wykorzystuje dostarczoną energię z diety normoenergetycznej.
Kiedy w diecie dziecka pojawi się nadmiar słodyczy, dieta nie bilansuje się pod
względem energii i składników odżywczych. Zalecany
udział energii z białka (12%), z tłuszczu (30%), i węglowodanów (58%) ulega
zaburzeniu. Porcja energii dostarczona wraz ze zjedzeniem batonika to ok. 250 kcal. Aby ją wykorzystać całości tej energii na wysiłek
fizyczny, dziecko powinno biegać około 45 minut. Hasło, „ruch
na co dzień”, jest zachętą do aktywności fizycznej, ćwiczeń, rekreacji.
Ograniczenie spożycia słodyczy to zapobieganie otyłości i jej skutkom
zdrowotnym.